Vraag: nota misbruik- en oneigenlijk gebruik versus gedragscodes

Welke dwarsverbanden zijn er tussen de nota misbruik- en oneigenlijk gebruik en de verordening voor gedragscodes voor o.a. raadsleden? En welke sancties staan er op het overtreden van gedragscodes door raadsleden, anders dan schorsing en vervallen verklaren van lidmaatschap van de raad?

Antwoord

Bij vraag 1 denkt de Juridische Vraagbaak aan het begrip misbruik en oneigenlijk gebruik zoals de accountant dat toepast bij de controle op de jaarrekening en denk ik aan de gedragscode voor bestuurders op het overtreden waarvan geen expliciete sancties staan en zeker niet het schorsen of vervallen van het raadslidmaatschap.
Ervan uitgaande dat de gedragscode geen bepalingen bevat als die genoemd in art. 15, lid 1 Gemeentewet (verboden handelingen raadslid) kan de Juridische Vraagbaak zich niet voorstellen dat er directe juridische sancties voortvloeien uit het overtreden van de gedragscode. En zeker niet de sanctie van schorsing of vervallenverklaring van het raadslidmaatschap! In de praktijk zullen gedragscodes toch vooral bepalingen bevatten die weliswaar uit oogpunt van bestuurlijk integer handelen of nalaten zeer aanbevelenswaardig zijn, maar juridisch niet direct afdwingbaar.
Met betrekking tot schorsing en vervallen verklaring van het raadslidmaatschap is in de Kieswet vastgelegd in welke gevallen dit kan.
Artikel X1 Kieswet
Zodra onherroepelijk is komen vast te staan dat een lid van een vertegenwoordigend orgaan een van de vereisten voor het lidmaatschap niet bezit (artikel 10 Gemeentewet) of dat hij een met het lidmaatschap onverenigbare betrekking vervult (artikel 13 Gemeentewet), houdt hij op lid te zijn.
Artikel X8 Kieswet
Het lid van de gemeenteraad dat in strijd met artikel 15, eerste lid, van de Gemeentewet handelt, kan in zijn betrekking worden geschorst door burgemeester en wethouders. Dit college onderwerpt de zaak aan het oordeel van de raad in zijn eerstvolgende vergadering. De raad kan, na de geschorste in de gelegenheid te hebben gesteld zich mondeling te verdedigen, hem van zijn lidmaatschap vervallen verklaren. Indien hij daartoe geen aanleiding vindt, heft hij de schorsing op. De raad kan ook ambtshalve het lid dat in strijd met artikel 15, eerste lid, van de Gemeentewet handelt, na hem in de gelegenheid te hebben gesteld zich mondeling te verdedigen, van zijn lidmaatschap vervallen verklaren.
De zware sancties van schorsing en vervallen verklaring van het raadslidmaatschap kunnen dus alleen worden toegepast bij overtreding van de Gemeentewet.
De gedragscode bestuurlijke integriteit kent geen sanctionering. Gedragscodes kennen geen regels die rechtskracht hebben, maar wel regels met politieke en bestuurlijke relevantie. Bestuurders zijn op de naleving aanspreekbaar, zij kunnen daarover ter verantwoording worden geroepen en wanneer zij zich er niet aan houden kan dat gevolgen hebben voor hun functioneren en hun positie.