Commissie Openbaar Bestuur over uitvoering rapport Leemhuis

Dit stuk is door de VvG commissie Openbaar Bestuur opgesteld en door het bestuur vastgesteld op 21 juni.

Beschrijving

Begin brief

Stand van zaken inz. rapport Leemhuis aan de hand van:

- brief beroepsverenigingen dd 7 februari 2005
- brief min. BZK, 25 februari 2005
- AO vaste commissie BZK – Minister BZK d.d. 28 april 2005.
Noot. De kabinetsbrief is nog ondertekend door de Graaf, maar het AO is gevoerd door Pechtold.

Algemeen.
Over de algemene aspecten bestaat overeenstemming: alle spelers delen de zorg voor de stand van zaken, die een flinke extra inspanning vraagt en het appèl op betrokkenen om zich te blijven inzetten. De lijn van de reactie van de VNG/VvG om de doorstart te realiseren door het proces tijd te gunnen en gemeenten op maat te adviseren, vindt gehoor bij de minister. Hij vindt dat het meeste werk op lokaal niveau moet worden verzet en is bereid dat te ondersteunen (voorwaarde scheppende rol van het rijk)). Hij acht de lokale factor van beslissende betekenis en gaat uit van de kracht van het lokale bestuur. Hij is bereid in overleg 'Best practices' te stimuleren, maar gemeenten moeten zelf vorm geven aan de verdere uitwerking van het dualisme. De Minister spreekt niet meer van herstart of doorstart, maar van nieuwe impuls.

De aanbevelingen:

1. Structuurwijzigingen

Aanbeveling 1: laat college de beleidsvoorbereiding doen.
Aanbeveling 2: .N(f)ormaliseer de aanwezigheid wethouders in raadsvergadering.
Aanbeveling 5. versterk de rol van het college bij initiatiefvoorstellen aan de raad.
VNG/VvG: vindt dat A1 en A5 nauw samenhangen. Raad en college zouden per onderwerp en in samenspraak hierover moeten besluiten i.v.m. de kaderstellende rol van de raad. Een wetswijziging voor A2 en A5 is niet nodig. Kabinet: roept de raden op de beleidsvoorbereidende rol niet over te willen nemen, doch zal hiervoor geen wetswijziging voorstellen. Wel voor A2 en A5. Een 'nasleepregeling' wordt meegenomen. AO: De TK neemt een wat afwachtende houding in t.a.v. de wetswijzigingen of is sceptisch. De minister zegt toe eerst in overleg met VNG en IPO te treden over de noodzaak van wetswijziging op sommige punten, omdat de doelen wellicht ook op een andere manier net zo goed kunnen worden bereikt. De kans is groot dat voor praktische oplossingen wordt gekozen.

Aanbeveling 3. Dualiseer medebewind
Alle partijen vinden dat de medebewindwetgeving snel moet worden afgehandeld. Is in behandeling bij de 1e K.

Aanbeveling 4: beëindig dubbelrol burgemeester.
VNG/VvG: steunt de deconstitutionalisering van het raadsvoorzitterschap en bepleit de rol van de wnd. raadsvoorzitter te verstevigen. Het Kabinet zal eerst na deconstitutionalisering een andere invulling van het raadsvoorzitterschap bezien. In het AO geeft de minister aan dat de deconstitutionalisering wordt doorgezet, de burgemeester een krachtige rol in het lokaal bestuur moet houden, maar dat geen plaats is voor experimenten met vervanging door de wnd.raadsvoorzitter. Het rijk zal terughoudend zijn t.a.v. de rol van de burgemeester in het lokaal bestuur.

Aanbeveling 6. Opstellen toegankelijke vertaling van de spelregels.
VNG/VvG heeft geen behoefte aan codificatie, doch pleit voor investering in en intensivering van de vernieuwingsimpuls en het consulentennetwerk (zie ook A15). Het kabinet zal de vernieuwingsimpuls verzoeken een handleiding dualisme op te stellen voor 1 augustus 2005, die als basis dient voor het werk van de vernieuwingsimpuls en als leidraad. Komt in het AO verder niet specifiek aan de orde.

2. Cultuurwijzigingen.

Aanbeveling 7: koester deeltijdkarakter raadslidmaatschap.
VNG/VvG kan zich niet vinden in een maximering van het raadswerk of om daaraan procedurevoorschriften te verbinden. De verantwoordelijkheid moet bij elke gemeente en raadslid afzonderlijk liggen. Kabinet en Kamer koesteren het deeltijdkarakter, maar zijn het eens met VNG/VvG. In het AO wordt wel aandacht gevraagd voor aantrekkelijkheid van het ambt van volksvertegenwoordiger en de heroverweging van de vergoeding van raadsleden.

Aanbeveling 8: raad en college moeten expliciete afspraken maken over informatieverstrekking.
Aanbeveling 9: faciliteiten scheppen voor scholing en training raadsleden.
VvG/VNG: ondersteunen het pleidooi, willen daarin een rol spelen en verzoeken middelen ter beschikking te stellen. (zie ook A15) Het kabinet wil binnen de vernieuwingsimpuls mogelijkheden stimuleren, maar stelt in het AO dat hiervoor geen extra middelen ter beschikking komen. In het AO wordt dit ondersteund

3. Doorstart dualiseringsproces.

Aanbeveling 10: wijs de burgemeester aan als procesbegeleider.
VNG/VvG: is in veel gevallen logisch, maar gemeenten zijn zelf in staat een procesverantwoordelijke aan te wijzen. Het kabinet oordeelt dat de burgemeester deze taak nu al heeft op grond van de GW en vindt het niet nodig dit wettelijk te regelen. In het AO wordt dit onderschreven, mede omdat in veel profielschetsen dualisme wordt gekoppeld aan de rol van de burgemeester.

Aanbeveling 11: versterk het profiel van de wnd. raadsvoorzitter.
Aanbeveling 12: bevorder een goed samenspel tussen burgemeester en wnd. Raadsvoorzitter Alle partijen zijn het eens dat een gemeenteraad zelf het beste weet aan welke eisen een wnd. Voorzitter moet voldoen. Het kabinet zal ook geen profiel opstellen.

Aanbeveling 13: geef presidium regie proces raadsvergadering.
VNG/VvG: is taak van presidium, maar wijst het voorschrijven van de samenstelling van het presidium af. Het kabinet Aanbeveling 14: maak griffier onafhankelijke vraagbaak van de raadsleden. VNG/VvG: onderschrijven de wenselijkheid om een griffier geen andere ambtelijke positie te laten bekleden. Het op rijksniveau bepalen van de griffieomvang is bestuurlijk zeer ongewenst. Het is aan de raad zelf te bepalen welke kwaliteit en kwantiteit van de ondersteuning is gewenst. Of griffiers zich dienen te onthouden van beleidsinhoudelijk werk t.b.v. de raad is een zaak die de raad zelf moet bepalen. Het kabinet onderschrijft de aanbeveling. Ook moet de griffie niet te groot worden, omdat ze anders eerder wig dan scharnier vormt. Maar ziet geen reden om e.e.a. wettelijk vast te leggen en onderschrijft de opvatting van VNG/VvG dat de raad hierin zijn eigen keuzes maakt.
In het AO wordt dit herbevestigd en onderschreven door de verschillende fracties.

Aanbeveling 15: vernieuw en verstevig de Vernieuwingsimpuls, w.o. periodiek monitoren dualisering.
VNG/VvG: een intensievere rol voor de Vernieuwingsimpuls krijgt gestalte via het actieprogramma (ondersteuning van gemeenten op maat. Een monitoringsinstrument bestaat al in de vorm van de duale scan, maar bereidheid bestaat om in overleg te treden over de aard en opzet van een monitor openbaar bestuur. Kabinet: de werkzaamheden moeten verschuiven van voorlichting naar ondersteuning en kan vorm krijgen via het actieprogramma. Overleg vindt plaats met de beroepsverenigingen. Aandacht zal ook worden besteed aan de gevolgen van het dualisme voor de werkwijze van het ambtelijk apparaat, de ondersteuning van de raad door het ambtelijk apparaat en de informatievoorziening aan de raad
AO: Voor het actieprogramma is € 1mln beschikbaar, terwijl daarnaast nog € 100.000 beschikbaar komt. Een jaarlijkse rapportage op hoofdlijnen over de uitkomsten van de duale scan kan dienen als de aanbevolen monitor voor het dualisme. De minister zal niet met grote regelmaat rapportages naar de Kamer sturen. Over de implementatie van de aanbevelingen wordt de Kamer kort en zakelijk geïnformeerd. Omstreeks maart 2006 wordt de Kamer geïnformeerd over de stand van zaken van het gehele proces.

Aanbeveling 16: geef CdK rol bij het herstel van vastgelopen verhoudingen.
VNG/VvG: geef CdK in uitzonderingsgevallen een formele rol, maar laat het lokaal bestuur daarover in beginsel zelf beslissen. Het is niet nodig en ongewenst dit dwingend voor te schrijven. Kabinet: onderschrijft de aanbeveling en vindt dat het behoort tot de functie van de CdK.

Aanbeveling 17: zorgvuldige invoering gekozen burgemeester
Is achterhaald.

Conclusie/aandachtspunten.
Het pleidooi van VNG/VvG heeft op belangrijke punten gehoor gevonden, zowel t.a.v. de structuurwijzigingen als t.a.v. de doorstart. De volgende aandachtspunten zijn er:

1. Met VNG en IPO wordt overlegd over (reparatie) wetgeving, doch de kans is groot dat voor praktische oplossingen wordt gekozen. VvG zou een positie in dit overleg moeten hebben, temeer om dat in dat overleg ook andere zaken aan de orde kunnen komen (zoals handboek dualisme, intensivering actieprogramma)
2. De brief van de minister over de implementatie van de aanbevelingen t.z.t. bezien
3. Het kabinetsstandpunt over de stand van zaken tijdig omstreeks maart 2006 bezien.
4. aandacht voor wetsontwerpen inzake dualisering medebewindbevoegdheden en wijziging van de Grondwet i.v.m. het vervallen van de bepaling over het raadsvoorzitterschap.

Secr. Cie OB.
G.A. van Egmond