Column: Dualisme moet je doen!
Gastcolumn van wethouder Michiel Uitdehaag (Wageningen) over het dualisme.
Waarover dan? Dat ik bijvoorbeeld blij ben met onze griffiers en de ondersteuning, weten ze allang. Dat zou een weinig interessante column opleveren. Hoewel u wellicht denkt dat het thema ‘dualisme’ wat is uitgemolken, besloot ik daarover wat aan het papier toe te vertrouwen.
Over dualisme is nog niet alles gezegd
De reden dat ook gemeenten en provincies griffies kregen, is
gelegen in de invoering van het duale bestel in 2002. Vele
cursussen, opinies, redes van prof. Elzenga, ergernissen en goede
bedoelingen later, zou je zeggen dat het dualisme eindelijk zijn
beslag moet hebben. Ik denk dat niets minder waar is en ik wil u
uitleggen waarom.
Waar was het dualisme ook al weer voor?
Een belangrijk effect van de invoering van het duale bestel was in eerste instantie het nadenken over de wijze waarop er op lokaal niveau (maar ook provinciaal) politiek werd bedreven. In de eerste plaats gaat het dan om de organisatie rondom het raadsdebat. Het gonsde een tijdlang van de experimenten: van traditionele commissievergaderingen tot benen op tafel overleggen, rondetafelgesprekken en politieke markten. Vele van die constructies zijn ook alweer ingeburgerd en in de meeste gemeenten is het stof van het duale bestel op dit punt neergedaald.
Daarnaast bleven colleges in het begin ook worstelen met het duale bestel. Veelal gedreven door de invloed die ze nog hadden op de besluitvorming in de raad onder het monisme, maar ook omdat het een gek idee is dat na besluitvorming in B&W/GS, deze feitelijk niets meer over een stuk te zeggen hebben. Het in stelling brengen van de raad door de colleges is inderdaad een nieuwe uitdaging, die voortaan voorafgaand aan de raadsvergadering dient plaats te vinden, in plaats van vooral tijdens de raad.
Dualisme is mensenwerk
Niet alle pogingen om het dualisme succesvol in te voeren, zijn
dan ook naar tevredenheid verlopen. De verklaring daarvoor is
volgens mij eenvoudig en ligt niet in bovenstaande discussie over
de techniek en afspraken. Uiteindelijk valt of staat het halen van
de doelstellingen van het dualisme vooral met de mensen die het
uitvoeren. In eerste instantie gaat het dan om de colleges, de
secretaris en de griffie. Na 9 jaar ervaring als ambtenaar,
raadslid en vervolgens als wethouder, raak ik daar steeds meer van
overtuigd.
Cruciaal daarin zijn de fracties van de coalitiepartijen. Gezien
het feit dat zij op basis van een akkoord moeten samenwerken, wordt
daarmee ook de bewegingsvrijheid voor B&W vastgelegd. Een
dichtgetimmerd akkoord of één met (complexe) compromissen, leidt
zowat inherent tot respectievelijk vooringenomen
coalitiefractiestandpunten en
achterkamertjesberaad-compromis-controles. Einde raadsdebat. Er is
geen ruimte meer voor nieuwe compromissen, adequate controle of
geheel andere besluiten, zonder dat een coalitiefractie erop
aangesproken wordt. In die omstandigheden zal geen cursus dualisme
of debatteren helpen. In de praktijk is namelijk het krachtenveld
een ander dan in de mooie duale theorie.
De griffie
Kortom: het dualisme ten volle uitnutten, moet bespreekbaar worden gemaakt tijdens de coalitievorming. Het is een taak voor de griffies dit te benoemen! Krijg je die kans niet, dan weet je al genoeg… Laat je de kans liggen, dan loop je risico’s.
Michiel Uitdehaag,
Wethouder D66 – Wageningen